Шайлоо-2020: талапкерлерди торогон 9 пайыздык тосмо

Шайлоо-2020: талапкерлерди торогон 9 пайыздык тосмо
4-Ноя. 2019, Дүйшөмбү, 15:36

Борбордук шайлоо комиссиясы парламенттик шайлоо 2020-жылдын 4-октябрында болорун, шайлоого 560 млн сом сарпталарын кабарлады.

Шайлоо өнөктүгү жакындаган сайын көпчүлүк депутаттыкка талапкерлерди “чочута” турган 9 пайыздык босого башкы маселеге айланып, азыркыга чейин талкуу жүрүп жатат. Айрым саясат таануучулар 9 пайыздык босого парламентке жаңы жүздөрдүн келишине тоскоол болуп, акчасы көп олигархтар келип калышы мүмкүн деген пикирлерин билдирип жатышат. Мындан улам пайыздык босого чекти бери дегенде эле 5 пайызга түшүрүү сунуштары депутаттар тарабынан көп айтыла баштады. Шайлоо босогосу 2015-жылы 5%дан 5%дан 7%га чейин көтөрүлгөн. 2017-жылдын августунда шайлоо босогосу кайрадан 9%га жогорулатылган.

Жогорку Кеңештин депутаттары Мирлан Жээнчороев, Искак Масалиев, Жанар Акаев, Наталья Никитенко жана Дастан Бекешев «Президентин жана Жогорку Кеӊештин депутаттарын шайлоо жөнүндө» мыйзамга өзгөртүү киргизүү тууралуу мыйзам долбоорун коомдук талкууга алып чыгышты.

Аталган мыйзам долбоордун негиздемесинде азыркы кырдаалда өтүү босогосу 9% болушу парламентте түрдүү саясий күчтөрдүн пропорциялуу өкүлчүлүктөрүнө, ошондой эле жарандардын Жогорку Кеӊешке өкүлчүлүк болуусуна конституциялык укуктарына чек салууга алып келери айтылат.

Шайлоо босогосу боюнча пикирлер бир кылка эмес

2015-жылы болгон парламенттик шайлоодо 8.36 % добуш алган “Бир Бол” фракциясынын лидери Алтынбек Сулайманов 2017-жылы шайлоо босогосу 9% болсун деп добуш бергенин, азырынча ушул эле позицияны карманып жатканын белгиледи:

"Бүгүнкү күндө ошол эле позициямда турам. Негизинен пайыздын аз болгону жакшы. Жаңы партияларга, жаштарга жакшы болмок, бирок 9% бекилип калган. “Бир Бол” үчүн 9% чек эмес, биз буюрса 9%дан көп добуш алабыз. Тизме өзгөрөт".

Мурдагы депутат Каныбек Осмоналиев шайлоо босогосун жогорулатуу партиялардын ирилешине жана партиялык системасынын өнүгүүсүнө салым кошот деген сөз жомок экендигин айтат. “9 пайыз кандай босого экени бардыгыбызга эле белгилүү болуп калды”, – деди ал.

9 пайыз деген кандай босого экени баарыбызга эле белгилүү болуп турбайбы. Шайлоодо 1 млн 800 миң адам катышкан болсо, келген шайлоочулардын кеминде 180 миң добушун алыш керек. Бул чынында бүгүнкү күнгө чейин олигархтардын пайдасына иштеген эле көрүнүш. Айрыкча бул жерде эки эле нерсе менен Жогорку Кеңешке өтүп келишет. Биринчиси – бул административдик ресурс. Экинчиси – акча. Ушулардын баарын эсептеп чыгышып, 9 пайызга көтөрүп алышкан.

Ал ошондой эле 9%ды 3 же 5 %га эле түшүрүп койбостон, преференциялдык добуш берүү жолун да сунуштоо керек экенин кошумчалады. Эгер келерки шайлоодо дагы эле партиянын тизмеси көпөстөргө толсо, революциялык кырдаалга алып келиши мүмкүн дейт.

"Партия лидерлеринин өзүм билемдигин токтотуш керек. Антпесе, Жогорку Кеңешти жок кылып алабыз. Элге тизмеген кирген 120 талапкердин ар бирине добуш бере турган шарт болушу керек. Себеби, элде добуш берүү укугу гана калган, тандоо укугунан ажыраган. Азыр элдин маанайы такыр башка. Бул чоң рефолюциялык кырдаалга алып келип коюшу мүмкүн. 2020-жылы шайланып келген күндө да эл баш бербей коюшу мүмкүн", – деди Осмоналиев.

Депутат Жанар Акаев шайлоочу алгач партияны тандап, андан соң партиянын ичинен өзүнө жаккан талапкерлерге гана добуш бере турган механизмди сунуштап жатат. Ал бул мыйзам долбоорун өтүп калса, Кожобек Рыспаев айткан “элиталар” келе тургандыгын эскертип келет.

Ал эми “Ата Мекен” фракциясынын депутаты Айсулуу Мамашева эгер шайлоо босогосу 9 пайыз бойдон калса чоң коркунуч бар экенин билдирди. Ал түшүндүргөндөй, эгер шайлоо босогосунун пайызы 9 пайыздын түшпөсө, акчасы жок айым талапкерлер парламентке келбей калышы калышы мүмкүн. Мамашева өзгөчө социалдык маселелерге келгенде айым депутаттардын парламентте болушу зарыл деп эсептейт.

"Эгер 9 пайыз бойдон калып калса, анда чоң коркунучу бар. Мисалы, жөнөкөй адистер парламентке келе албайт. Анткени, бул абдан эле чоң босого. Айымдарга квоталар баары бир сакталат. Айымдын ордуна айымдын келиши керектиги сөзсүз болушу керек деп ойлойм. Бүгүнкү күндө 120 депутаттын арасынан 20быз гана айымдарбыз. Ушул 20 айым тең өзүнүн чөйрөсүндө чоң жумуш жасап жатат. Тилекке каршы, зордук-зомбулук, энелердин, өспүрүмдөрдүн көйгөйлөрүн көбүнчө айымдар көтөрөт. Мисалы, Бурулайдын окуясы болгондон кийин биздин мырзаларыбыз таптакыр унчугушкан жок. Бирок мындай фактылар айтылып, парламентте көтөрүлүшү керек".

Башка өлкөлөрдүн тажрыйбалары

Мурдагы СССРдин өлкөлөрүндө пропорциялык система боюнча парламенттик шайлоолордо төмөндөгүдөй шайлоо босоголору коюлган:

Арменияда – 3%, Грузияда – 5%, Латвияда – 5%, Литвада – 5%, Молдавада – 5%, Россияа – 5%, Казакстанда – 7%, Эстонияда – 5%, Тажикстанда - 5%, Украинада – 5%. Июндун башында кайра шайланган Владимир Зеленский партиялар үчүн шайлоо босогосун 3%га чейин төмөндөтүү аракетин жасаган, бирок Жогорку Рада шайлоолор жөнүндөгү мыйзамга тиешелүү түзөтүүлөрдү кабыл алган эмес.

Европа өлкөлөрүндө төмөндөгүдөй шайлоо босогосу бар:

Германияда – 5%, Данияда – 2%, Нидерландияда – 0,67%, Норвегияда -4%, Израилде- 3,25; Польшада -5%, Швецияда – 4%, Словенияда – 3,2%, Түркияда – 10%. Финландияда жана Португалияда парламентке шайлоого босого жок болуп саналат.

2017-жылдын 15-июлуна карата катталган саясий партиялардын тизмесинин саны 226ны түзөт.

2015-жылдын 4-октябрында болуп өткөн парламенттик шайлоого 14 саясий партия катышып, 6 саясий партия Жогорку Кеңешке келген.

- “КСДП” саясий партиясы – 38 мандат;

- “Республика-Ата Журт” саясий партиясы – 28 мандат;

- “Кыргызстан” саясий партиясы – 18 мандат;

- “Өнүгүү-прогресс” саясий партиясы – 13 мандат;

- “Бир Бол” партиясы – 12 мандат;

- “Ата Мекен” социалистик партиясы саясий партиясы – 11 мандат.

Келерки парламенттик шайлоодо кимдер “саясий никеге” туруп, шайлоого бирге аттанаары азырынча белгисиз. Көпчүлүк саясий эксперттер 120 депутат өзүлөрүнүн милдеттерин так аткара албай, де-юре – парламенттик, де-факто – президенттик башкаруудагы өлкө болуп жатканын айтып келишет.

Эскертүү: Сайтыбыздагы маалыматтарды колдоноордо, биздин сайтка ссылка көрсөтүүнү унутпаңыздар!
КӨП ОКУЛГАНДАР
Бишкекте Улуу Ата-Мекендик согушка арналган тасмалар көрсөтүлөт
Бишкекте Улуу Ата-Мекендик согушка арналган тасмалар көрсөтүлөт
Бек Борбиев менен Гүлнур Сатылганова Аксыга концерт коюшат
Бек Борбиев менен Гүлнур Сатылганова Аксыга концерт коюшат
Айгерим Расул кызы менен Иса Өмүркуловдун клибин көрүңүз!
Айгерим Расул кызы менен Иса Өмүркуловдун клибин көрүңүз!
Шашылыш билдирүү! Ашуулар менен тоолуу райондордо көчкү жүрөт
Шашылыш билдирүү! Ашуулар менен тоолуу райондордо көчкү жүрөт
Сайкал Садыбакасованын ыры хит болобу? (видео)
Сайкал Садыбакасованын ыры хит болобу? (видео)
Закирбек Дүйшөнбек уулу: «Ар кайсы тилдин музыкасын уга берип, комуздун кайрыктарын түшүнбөй калдык»
Закирбек Дүйшөнбек уулу: «Ар кайсы тилдин музыкасын уга берип, комуздун кайрыктарын түшүнбөй калдык»
Ошто 12 жаштагы Айжамалдын операциясы үчүн волейбол боюнча мелдеш өтүүдө
Ошто 12 жаштагы Айжамалдын операциясы үчүн волейбол боюнча мелдеш өтүүдө
Кыргызстан менен Катардын ТИМ башчылары жолугушту
Кыргызстан менен Катардын ТИМ башчылары жолугушту
Өткөн жылы Бишкекте 12 ишкана иштебей токтоп турган
Өткөн жылы Бишкекте 12 ишкана иштебей токтоп турган
Бишкекте 39,3 млрд сомдук өнөр жай продукциясы өндүрүлдү
Бишкекте 39,3 млрд сомдук өнөр жай продукциясы өндүрүлдү
Коргонууга бөлүнгөн каражаттар 10 жылда эң жогорку деңгээлге жетти
Коргонууга бөлүнгөн каражаттар 10 жылда эң жогорку деңгээлге жетти
Кыргызстандык Эркин Адылов Forbes журналынын рейтингине кирди
Кыргызстандык Эркин Адылов Forbes журналынын рейтингине кирди
Январь айында 78,8 миң тонна сүт өндүрүлдү
Январь айында 78,8 миң тонна сүт өндүрүлдү
2020-жылдын башынан бери 29,9 миң тонна эт өндүрүлдү
2020-жылдын башынан бери 29,9 миң тонна эт өндүрүлдү
Facebook жалган кабарлар боюнча Reuters менен кызматташат
Facebook жалган кабарлар боюнча Reuters менен кызматташат
ОШ ШИИБи жабырлануучу Төлөгөн​ Рахманберди уулу боюнча билдирүү таратты
ОШ ШИИБи жабырлануучу Төлөгөн​ Рахманберди уулу боюнча билдирүү таратты